یکی از مفاهیم نسبتاً تازهای که اخیراً در اسناد رسمی مرتبط با توسعه فناوری صنایع دستی ایران مطرح شده، «اقتصاد توکنایز» است. این مفهوم، هرچند ممکن است در نگاه اول انتزاعی به نظر برسد، اما میتواند تأثیر مستقیمی بر نحوه مالکیت، فروش و حفاظت از آثار هنرمندان صنایع دستی داشته باشد.
چاپ سهبعدی، که زمانی صرفاً در صنایع پیشرفته الکترونیک و پزشکی کاربرد داشت، اکنون راه خود را به کارگاههای صنایع دستی ایران هم باز کرده است. هرچند این فناوری هنوز در مراحل اولیه استفاده در این حوزه قرار دارد، اما ظرفیتهای آن برای بهبود کیفیت و سرعت تولید قابل توجه است.
صنایعدستی به عنوان یکی از مهمترین جلوههای فرهنگ، هویت و خلاقیت ملتها، همواره بر پایه هنر، مهارت و ذوق انسانی شکل گرفته است. با گسترش فناوریهای نوین، ابزارهایی مانند برش و حکاکی لیزری وارد عرصه تولید شدهاند و دیدگاههای متفاوتی درباره نقش آنها در صنایعدستی شکل گرفته است.
پیش از ظهور نرمافزارهای طراحی، فرآیند خلق یک طرح برای فرش، خاتم یا قلمکار، کاملاً دستی و زمانبر بود. طراح روی کاغذ شطرنجی طرح میکشید، رنگبندی را با مداد رنگی مشخص میکرد، و هیچ راهی برای دیدن نتیجه نهایی پیش از تولید واقعی وجود نداشت.
هوش مصنوعی این روزها در همه حوزهها حرف اول را میزند، و صنایع دستی ایران هم از این قاعده مستثنا نیست. اما برخلاف تصور رایج، نقش هوش مصنوعی در این حوزه جایگزینی هنرمند نیست؛ بلکه ابزاری برای الهامبخشی، دقت بیشتر و رقابتپذیری صنعتی است.
تصور کنید بتوانید پیش از بافتن یک تار قالی، طرح نهایی آن را در فضای سهبعدی ببینید، دور آن بچرخید و حتی آن را در دکوراسیون مجازی یک اتاق امتحان کنید. این دیگر تخیل علمی نیست؛ واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR) دارند به ابزارهایی واقعی برای صنایع دستی ایران تبدیل میشوند.
صنایع دستی ایران، از فرش دستباف گرفته تا خاتمکاری و سفالگری، همواره میراثی زنده از مهارت و ذوق ایرانی بودهاند. اما در سالهای اخیر، این هنرهای کهن با موجی از فناوریهای نوین روبهرو شدهاند که میتوانند هم کیفیت تولید را بالا ببرند و هم بازارهای جدیدی برای هنرمندان باز کنند. این تحول دیگر یک گمانهزنی نیست؛ نهادهای رسمی کشور هم وارد میدان شدهاند.
1405/05/30
