گزارش تحلیلی آرتکس از بیستمین جلسه کمیسیون گردشگری، صنایع دستی و فرش اتاق بازرگانی اصفهان
بیستمین جلسه کمیسیون گردشگری، صنایع دستی و فرش اتاق بازرگانی اصفهان با حضور جمعی از فعالان حوزه گردشگری، صنایع دستی، هتلداری، دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری، فعالان بخش خصوصی و اعضای تشکلهای تخصصی برگزار شد؛ جلسهای که بخش مهمی از گفتوگوهای آن به یک پرسش اساسی اختصاص داشت: چگونه میتوان ظرفیتهای فرهنگی و هنری اصفهان را به تجربهای جذاب و قابل عرضه برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کرد؟
در این نشست، رئیس کمیسیون، خانم دکتر ایزدی، رئیس انجمن صنایع دستی، اعضای هیئتمدیره انجمن، رئیس کمیته صنایع دستی اتاق بازرگانی استان اصفهان، آقای سلطانی از فعالان گردشگری بینالمللی، جمعی از هتلداران و دیگر فعالان صنعت گردشگری دیدگاههای خود را درباره موانع و فرصتهای پیش روی گردشگری اصفهان مطرح کردند.
آنچه از مجموعه مباحث این جلسه به دست میآید، یک نکته مهم است: رونق صنایع دستی را نمیتوان جدا از رونق گردشگری دید. گردشگر زمانی به خریدار صنایع دستی تبدیل میشود که پیش از آن، با فرهنگ، داستان، غذا، موسیقی، معماری و سبک زندگی مقصد ارتباط برقرار کرده باشد.
مشکل فقط کمبود گردشگر نیست
یکی از نکات مهم مطرحشده در جلسه، توجه به این موضوع بود که مسئله گردشگری ایران صرفاً «کمبود جاذبه» نیست. ایران و بهویژه اصفهان از نظر میراث تاریخی، معماری، هنرهای سنتی، صنایع دستی، غذاهای محلی و فرهنگ بومی، ظرفیت بسیار بالایی دارد.
مسئله اصلی، در بسیاری از موارد، چگونگی معرفی، بستهبندی و عرضه این ظرفیتها به گردشگر است.
یک گردشگر خارجی که وارد اصفهان میشود، ممکن است میدان نقش جهان، سیوسهپل، پل خواجو و بناهای تاریخی را ببیند؛ اما اگر تجربه سفر او به بازدید از چند بنای تاریخی محدود شود، بخش بزرگی از ظرفیت فرهنگی شهر از دست رفته است.
گردشگر میتواند در کنار بازدید از یک بنای تاریخی، غذای سنتی اصفهان را تجربه کند، موسیقی محلی بشنود، در یک کارگاه صنایع دستی حضور پیدا کند، فرآیند تولید یک اثر را ببیند، با هنرمند گفتوگو کند و حتی بخشی از آن تجربه را با خرید یک محصول اصیل با خود به کشورش ببرد.
اینجاست که گردشگری و صنایع دستی از دو حوزه جداگانه به دو حلقه از یک زنجیره اقتصادی و فرهنگی تبدیل میشوند.
گردشگری غذا؛ ظرفیتی که هنوز به اندازه کافی دیده نشده است
یکی از محورهای مهم جلسه، ظرفیت گردشگری غذا بود.
غذا فقط یک نیاز روزمره نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی هر سرزمین است. بسیاری از کشورها سالهاست از غذاهای سنتی خود بهعنوان یک ابزار مؤثر برای معرفی مقصد و جذب گردشگر استفاده میکنند.
ایتالیا، فرانسه، هند و چین نمونههایی هستند که فرهنگ غذایی خود را به بخشی از برند گردشگری کشور تبدیل کردهاند. گردشگر در این کشورها فقط یک غذای خاص را نمیخورد؛ بلکه با داستان، مواد اولیه، شیوه طبخ و فرهنگ مرتبط با آن غذا آشنا میشود.
اصفهان نیز از این نظر ظرفیت قابل توجهی دارد. غذاهای محلی و سنتی اصفهان میتوانند از یک موضوع صرفاً خوراکی به یک محصول گردشگری فرهنگی تبدیل شوند.
برگزاری جشنوارهها و نمایشگاههای غذاهای سنتی اصفهان، ایجاد رویدادهای مرتبط با غذا، معرفی غذاهای محلی در هتلها و مراکز اقامتی، ایجاد تورهای تجربه غذا و حتی برگزاری کارگاههای آموزش پخت غذاهای سنتی برای گردشگران، میتواند بخشی از این ظرفیت را فعال کند.
راهکار پیشنهادی
به جای برگزاری رویدادهای غذایی به شکل مقطعی، میتوان یک تقویم سالانه گردشگری غذا در اصفهان ایجاد کرد؛ تقویمی که در آن هر فصل یا هر ماه به یک موضوع اختصاص داشته باشد و گردشگر بتواند بر اساس آن، زمان سفر خود را نیز برنامهریزی کند.
در چنین رویدادهایی، غذا میتواند در کنار موسیقی، صنایع دستی، پوشاک سنتی، هنرهای بومی و روایتهای تاریخی قرار گیرد تا یک تجربه کامل فرهنگی شکل بگیرد.
موسیقی؛ حلقه فراموششده تجربه گردشگر
موضوع دیگری که در جلسه مورد تأکید قرار گرفت، نقش موسیقی سنتی و محلی در گردشگری بود.
آقای سلطانی، فعال گردشگری بینالمللی، بر این نکته تأکید داشت که گردشگر برای تفریح و تجربه یک فرهنگ جدید به مقصد سفر میکند و موسیقی میتواند بخش مهمی از این تجربه باشد.
در بسیاری از مقاصد گردشگری جهان، موسیقی محلی تنها یک فعالیت هنری نیست؛ بلکه بخشی از برنامه گردشگری است. اجرای موسیقی در رستورانهای سنتی، هتلها، رویدادهای فرهنگی، جشنوارهها و مکانهای گردشگری میتواند فضایی ایجاد کند که گردشگر صرفاً «تماشاگر» یک شهر نباشد، بلکه بخشی از فضای فرهنگی آن را تجربه کند.
بنابراین یکی از فرصتهای قابل بررسی برای اصفهان، طراحی برنامههای منظم موسیقی سنتی و محلی در کنار رویدادهای گردشگری است.
این برنامهها البته باید با رعایت قوانین و مقررات مربوطه و با مشارکت هنرمندان و گروههای حرفهای اجرا شوند.
پلتفرم دیجیتال؛ گردشگر باید قبل از ورود، اصفهان را بشناسد
یکی دیگر از مباحث مهم مطرحشده، ضرورت استفاده جدیتر از پلتفرمهای آنلاین برای معرفی ظرفیتهای گردشگری ایران و اصفهان بود.
امروزه سفر از مدتها قبل از رسیدن گردشگر به مقصد آغاز میشود. گردشگر ابتدا در اینترنت جستوجو میکند، تصاویر میبیند، مسیرها را بررسی میکند، هتل و خدمات سفر را انتخاب میکند و درباره غذا، فرهنگ و جاذبههای مقصد اطلاعات به دست میآورد.
بنابراین اگر ظرفیتهای گردشگری اصفهان در فضای دیجیتال به شکل منسجم و چندزبانه ارائه نشود، بخش مهمی از فرصت جذب گردشگر از دست خواهد رفت.
یک پلتفرم جامع میتواند به گردشگر اجازه دهد پیش از ورود به ایران یا در طول سفر:
- شهرها و جاذبههای تاریخی را بشناسد؛
- مسیر سفر خود را طراحی کند؛
- هتل و خدمات گردشگری را پیدا کند؛
- غذاهای محلی هر شهر را بشناسد؛
- رویدادهای فرهنگی و هنری را مشاهده کند؛
- کارگاههای صنایع دستی را پیدا کند؛
- با هنرمندان و تولیدکنندگان آشنا شود؛
- برای بازدید از کارگاه یا شرکت در یک تجربه هنری برنامهریزی کند؛
- و در نهایت محصولات صنایع دستی را خریداری کند.
چنین سامانهای در صورت طراحی حرفهای و چندزبانه، میتواند از یک سایت معرفی گردشگری فراتر رفته و به زیرساخت تجربه سفر تبدیل شود.
صنایع دستی؛ از سوغات به تجربه
یکی از مهمترین نتایجی که میتوان از مباحث جلسه گرفت، ضرورت تغییر نگاه به صنایع دستی است.
در مدل سنتی، گردشگر ابتدا از جاذبهها بازدید میکند و در پایان سفر، اگر فرصتی باشد، یک محصول صنایع دستی بهعنوان سوغات خریداری میکند.
اما مدل جدید باید متفاوت باشد.
صنایع دستی باید در خودِ مسیر سفر قرار بگیرد.
برای مثال، گردشگر میتواند به جای اینکه فقط یک اثر میناکاری را از فروشگاه خریداری کند، به یک کارگاه میناکاری برود، با هنرمند آشنا شود، مراحل تولید را ببیند، بخشی از فرآیند را تجربه کند و سپس محصول نهایی را خریداری کند.
در این مدل، ارزش محصول فقط قیمت مادی آن نیست؛ بلکه داستان و تجربهای که پشت محصول قرار دارد نیز بخشی از ارزش آن میشود.
این موضوع میتواند به افزایش تمایل گردشگر برای خرید محصولات اصیل و همچنین تقویت اقتصاد هنرمندان کمک کند.
هتلها میتوانند به ویترین صنایع دستی اصفهان تبدیل شوند
یکی از ظرفیتهایی که میتوان بیش از گذشته مورد استفاده قرار داد، هتلها و مراکز اقامتی هستند.
هتل فقط محل خواب گردشگر نیست؛ اولین و آخرین نقطه تماس بسیاری از گردشگران با خدمات مقصد است.
میتوان در هتلها:
- نمایشگاه دائمی یا دورهای صنایع دستی ایجاد کرد؛
- محصولات هنرمندان بومی را در فضاهای مناسب عرضه کرد؛
- برنامههای معرفی هنرهای سنتی برگزار کرد؛
- اجرای موسیقی سنتی و برنامههای فرهنگی داشت؛
- غذاهای محلی را در منوی رستورانها معرفی کرد؛
- و اطلاعات تورهای کارگاهگردی و تجربه صنایع دستی را در اختیار گردشگر قرار داد.
به این ترتیب، هتل از یک محل اقامت به یکی از نقاط توزیع و معرفی فرهنگ مقصد تبدیل میشود.
از رویدادهای پراکنده به «زنجیره تجربه گردشگری»
یکی دیگر از راهکارهای قابل توجه، طراحی رویدادهایی است که چند ظرفیت فرهنگی را همزمان کنار یکدیگر قرار دهند.
برای مثال یک «هفته فرهنگ اصفهان» میتواند شامل نمایشگاه صنایع دستی، جشنواره غذاهای سنتی، اجرای موسیقی محلی، تورهای معماری و تاریخی، بازدید از کارگاههای هنری و بازارچه محصولات اصیل باشد.
در چنین مدلی، گردشگر یک محصول منفرد دریافت نمیکند؛ بلکه یک بسته کامل تجربه اصفهان دریافت میکند.
این همان نقطهای است که میتواند میان صنایع دستی، گردشگری، هتلداری، غذا، موسیقی، حملونقل، دفاتر خدمات مسافرتی و کسبوکارهای فرهنگی پیوند ایجاد کند.
نقش بخش خصوصی و فعالان گردشگری
یکی از نقاط قوت جلسه، حضور فعالان بخشهای مختلف زنجیره گردشگری بود؛ از فعالان صنایع دستی و تشکلهای تخصصی گرفته تا هتلداران، دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری، فعالان تور و دیگر مجموعههای مرتبط با سفر.
این تنوع نشان میدهد که توسعه گردشگری را نمیتوان به یک سازمان یا یک تشکل واگذار کرد.
گردشگری یک زنجیره است.
اگر یک حلقه ضعیف باشد، کل زنجیره آسیب میبیند.
هنرمند، هتلدار، رستوراندار، تورگردان، دفتر خدمات مسافرتی، حملونقل، پلتفرم دیجیتال، برگزارکننده رویداد و نهادهای دولتی و تشکلهای صنفی باید در یک مسیر مشترک حرکت کنند.
پیشنهادهایی برای تبدیل مباحث جلسه به اقدام عملی
برای اینکه چنین جلساتی تنها به تبادل نظر محدود نشود، میتوان مجموعه پیشنهادهای مطرحشده را به چند پروژه عملی تبدیل کرد:
۱. تشکیل کارگروه «گردشگری تجربهمحور»
این کارگروه میتواند با حضور فعالان گردشگری، صنایع دستی، غذا، هتلداری و بخش خصوصی تشکیل شود و چند تجربه مشخص و قابل فروش برای گردشگران طراحی کند.
۲. طراحی «بسته تجربه اصفهان»
بستهای شامل:
میراث تاریخی + غذای سنتی + موسیقی + صنایع دستی + کارگاه هنری + خرید محصول اصیل
این بسته میتواند در قالب تورهای یکروزه، چندساعته یا چندروزه طراحی و توسط دفاتر خدمات مسافرتی عرضه شود.
۳. ایجاد تقویم سالانه رویدادهای گردشگری
رویدادهای غذا، صنایع دستی، موسیقی، هنرهای سنتی و فرهنگ محلی باید از حالت اتفاقی و پراکنده خارج شده و دارای تقویم مشخص باشند.
۴. راهاندازی پلتفرم چندزبانه
پلتفرمی با تمرکز بر تجربه گردشگر خارجی که اطلاعات جاذبهها، غذاها، صنایع دستی، رویدادها، هنرمندان، تورها و خدمات گردشگری را به شکل یکپارچه ارائه کند.
۵. توسعه «کارگاهگردی»
بازدید از کارگاههای صنایع دستی میتواند به یک محصول گردشگری مستقل تبدیل شود؛ محصولی که علاوه بر مشاهده، امکان تجربه و مشارکت گردشگر را نیز فراهم کند.
۶. پیوند هتلها با صنایع دستی
هتلها میتوانند با هنرمندان و تولیدکنندگان معتبر قرارداد همکاری داشته باشند و بخشی از فضای خود را به معرفی و فروش محصولات اختصاص دهند.
۷. ایجاد برند گردشگری غذاهای اصفهان
غذاهای سنتی اصفهان باید شناسایی، مستندسازی، استانداردسازی و سپس در قالب یک برند گردشگری معرفی شوند.
۸. استفاده از موسیقی بومی در تجربه گردشگری
با برنامهریزی حرفهای و در چارچوب مقررات، میتوان موسیقی سنتی و محلی را در رویدادها، مراکز اقامتی و برنامههای فرهنگی گردشگری پررنگتر کرد.
۹. تعریف شاخص برای سنجش نتیجه
موفقیت برنامهها نباید فقط با تعداد برگزاری جلسات یا رویدادها سنجیده شود. باید مشخص باشد که هر برنامه چقدر گردشگر جذب کرده، چه میزان اشتغال ایجاد کرده و چه میزان فروش برای هنرمندان و کسبوکارهای محلی به همراه داشته است.
اصفهان؛ شهری که باید «تجربه شود»
آنچه در بیستمین جلسه کمیسیون گردشگری، صنایع دستی و فرش مطرح شد، در نهایت به یک مسئله بنیادی بازمیگردد:
اصفهان جاذبه کم ندارد؛ آنچه نیاز دارد، طراحی بهتر تجربه گردشگر است.
اصفهان تنها یک شهر تاریخی نیست. این شهر مجموعهای از معماری، صنایع دستی، غذا، موسیقی، هنر، فرهنگ و سبک زندگی است.
اگر این عناصر به صورت جداگانه عرضه شوند، هر کدام بخشی از ظرفیت گردشگری شهر را تشکیل میدهند؛ اما اگر در قالب یک تجربه یکپارچه کنار هم قرار بگیرند، میتوانند به یک محصول گردشگری قدرتمند تبدیل شوند.
گردشگر امروز فقط برای «دیدن» سفر نمیکند؛ برای تجربه کردن، لمس کردن، چشیدن، شنیدن، آموختن و به خاطر سپردن سفر میکند.
بنابراین آینده گردشگری اصفهان میتواند در گرو تبدیل همین ظرفیتهای موجود به تجربههایی باشد که گردشگر نتواند آنها را در هیچ جای دیگری به همان شکل پیدا کند.
و در این میان، صنایع دستی نباید مقصد نهایی خرید گردشگر باشد؛ بلکه میتواند از نخستین لحظات سفر تا آخرین لحظه، بخشی از داستان او از اصفهان باشد.
جمعبندی آرتکس
بیستمین جلسه کمیسیون گردشگری، صنایع دستی و فرش را میتوان نقطهای برای تأکید دوباره بر یک واقعیت دانست: رونق صنایع دستی از مسیر رونق گردشگری میگذرد و رونق گردشگری نیز از مسیر تجربهسازی فرهنگی.
اگر غذا، موسیقی، میراث تاریخی، صنایع دستی، هتلداری، تورگردانی و فناوری در یک زنجیره هماهنگ قرار گیرند، اصفهان میتواند از یک «مقصد برای بازدید» به یک مقصد برای تجربه تبدیل شود.
گام بعدی اما مهمتر از برگزاری جلسه است: تبدیل این ایدهها به پروژههای مشخص، دارای متولی، زمانبندی، بودجه و شاخص ارزیابی؛ چراکه فاصله میان «ایده خوب» و «گردشگری موفق»، دقیقاً در مرحله اجرا شکل میگیرد.
آرتکس معتقد است آینده گردشگری اصفهان را باید نه فقط در معرفی جاذبهها، بلکه در ساختن تجربهای جستوجو کرد که گردشگر پس از بازگشت به خانه، همچنان چیزی از اصفهان را با خود داشته باشد؛ یک طعم، یک صدا، یک خاطره، یک داستان و البته یک اثر اصیل ایرانی.
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!