رونمایی از «دارگره»؛ بازخوانی نقش فرش در ساختاری از چوب

در خانه صنایع‌دستی اصفهان، مراسم رونمایی از اثر «دارگره» ساخته سید امین سیدی با حضور جمعی از استادان و فعالان صنایع‌دستی و علاقه‌مندان هنر برگزار شد؛ اثری که در معرفی منتشرشده برای این برنامه، به عنوان یک تابلو خاتم مربع معرفی شده و از آن به عنوان اثری منحصربه‌فرد در این حوزه یاد شده است.

آنچه در «دارگره» در نگاه نخست جلب توجه می‌کند، تبدیل یک نقش فرش به یک اثر ساخته‌شده از قطعات متعدد چوب است؛ رویکردی که مرز میان نقش، هندسه و ساختار مادی اثر را در کانون توجه قرار می‌دهد. در این اثر، چوب صرفاً به عنوان ماده اولیه یک شیء کاربردی حضور ندارد، بلکه قطعات متعدد آن در کنار یکدیگر، ساختاری تصویری را شکل داده‌اند که موضوع آن با یکی از شناخته‌شده‌ترین عرصه‌های هنر سنتی ایران، یعنی فرش، پیوند دارد.

این انتخاب از منظر صنایع‌دستی اصفهان نیز قابل توجه است. اصفهان از مراکز مهم هنرهای سنتی ایران به شمار می‌رود و در میان رشته‌های آن، کار با چوب، خاتم‌کاری، فرش، بافته‌ها و هنرهای تزئینی جایگاه ویژه‌ای دارند. دانشنامه ایرانیکا نیز در بررسی صنایع‌دستی اصفهان، از چوب و انواع هنرهای مربوط به آن در کنار فرش و دیگر رشته‌های سنتی به عنوان بخشی از منظومه صنایع‌دستی این شهر یاد می‌کند.

در تکنیک‌های وابسته به خاتم و هنرهای چوبی، اساس کار بر قرار گرفتن قطعات کوچک و دقیق در کنار یکدیگر برای ایجاد نقوش هندسی و تزئینی است. در تعریف خاتم‌کاری نیز استفاده از قطعات چوب، فلز و استخوان و ترکیب آنها برای پوشاندن سطح و ایجاد نقش، از ویژگی‌های اصلی این هنر معرفی شده است.

«دارگره» از این منظر، اثری است که نقش فرش را از بستر معمول خود جدا کرده و آن را به ساختاری متکی بر قطعات چوب منتقل می‌کند. بنابراین، آنچه در این اثر اهمیت پیدا می‌کند تنها تصویر نهایی نیست؛ بلکه تعداد زیاد قطعات، نحوه قرارگیری آنها و تبدیل اجزای کوچک به یک ترکیب واحد، بخشی از فرآیند شکل‌گیری اثر را در معرض دید قرار می‌دهد.

از سوی دیگر، انتخاب نقش فرش برای چنین ساختاری، آن را به یکی از مهم‌ترین عناصر بصری هنر ایرانی مرتبط می‌کند. فرش اصفهان خود دارای سنتی شناخته‌شده در طراحی و بافت است و نقش‌های آن در پژوهش‌های مربوط به هنر این شهر، بخشی از هویت بصری فرش اصفهان تلقی شده‌اند.

رونمایی از این اثر در خانه صنایع‌دستی اصفهان نیز در بستری اتفاق افتاد که امکان مواجهه مستقیم جامعه هنری با یک تجربه تازه در استفاده از مواد و نقش را فراهم کرد. حضور استادان صنایع‌دستی و علاقه‌مندان هنر در این برنامه، فرصتی برای مشاهده و گفت‌وگو درباره اثری بود که در قالب یک تابلوی چوبی، میان نقش فرش و ساختار هندسی خاتم ارتباط برقرار می‌کند.

اهمیت چنین رویدادهایی را می‌توان در پیوند میان میراث تکنیکی صنایع‌دستی و تجربه‌های تازه در ارائه اثر دنبال کرد. سابقه صنایع‌دستی اصفهان نشان می‌دهد که این حوزه در دوره‌های مختلف، در کنار حفظ مهارت‌های سنتی، با تغییر مواد، نیازهای بازار و شیوه‌های تازه تولید و ارائه نیز مواجه بوده است. پژوهش ایرانیکا درباره صنایع‌دستی اصفهان نیز بر وجود دوره‌هایی از تغییر، افول و بازسازی در رشته‌های مختلف و تأثیر شرایط جدید بر مسیر تولید صنایع‌دستی تأکید دارد.

در این میان، «دارگره» نمونه‌ای از یک اثر است که به جای تکرار مستقیم یک محصول شناخته‌شده، از عناصر آشنا ــ نقش فرش و قطعات چوب ــ برای ساخت یک ترکیب متفاوت استفاده کرده است. رونمایی این اثر، در کنار نمایش خود اثر، فرصتی بود تا بخشی از ظرفیت تجربه‌گرایی در صنایع‌دستی اصفهان در معرض دید استادان، هنرمندان و علاقه‌مندان قرار گیرد.