مسجد جامع (عتیق) اصفهان
مسجد جامع (عتیق) اصفهان مسجد جامع (عتیق) اصفهان
بنای تاریخی اسلامی (قرن‌های نخست) سالم تأیید کارشناسی

مسجد جامع (عتیق) اصفهان

از کهن‌ترین مساجد برجای‌مانده ایران و موزه‌ای زنده از هزار سال معماری اسلامی؛ ثبت جهانی یونسکو از سال ۲۰۱۲.

درباره این اثر
مسجد جامع (عتیق) اصفهان از کهن‌ترین بناهای اسلامی برجای‌مانده در ایران است و پژوهشگران آن را «موزه‌ای زنده از هزار سال معماری اسلامی» نامیده‌اند؛ مسجدی که در آن می‌توان لایه‌های متوالی اموی، عباسی، بوئی، سلجوقی، ایلخانی، آل‌مظفر و صفوی را کنار هم خواند و تحول فن چهارایوانی — الگوی مسجد ایرانی — را در نخستین نمونه‌هایش دید. این اثر از سال ۲۰۱۲ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

پیشینه تاریخی و دوره‌های ساخت

نخستین مسجد جامع اصفهان در همین محل در دهه ۷۶۰ میلادی (دوره اموی) برپا شد و در دو قرن نخست اسلامی چند بار بازسازی و گسترش یافت؛ در قرن نهم میلادی طرح سه‌رواقی و در ۱۰۸۶–۱۰۸۸ میلادی گنبدهای مشهور خواجه نظام‌الملک (شمال) و تاج‌الملک (جنوب) — از کهن‌ترین گنبدهای آجری شیاردار ایران — بر آن افزوده شدند. پس از آتش‌سوزی ۱۱۲۴ میلادی، بازسازی بزرگ سلجوقی چهارایوان‌ها و شبستان‌های متعدد را شکل داد؛ محراب الجایتو (المظفری) با گچ‌کاری ممتاز در ۱۳۱۰ میلادی و افزوده‌های صفوی، سرگذشت بنا را کامل می‌کنند.

معماری و ویژگی‌های فنی

مسجدی به مساحت حدود ۱۷ هزار متر مربع با بیش از هفتصد ستون و هفت درگاه; چهار ایوان سلجوقی آن به سمت حیاط مرکزی باز می‌شوند و هر ایوان با ویژگی خاصی شناخته می‌شود: ایوان شمالی با مقرنس عمیق، ایوان جنوبی با کاشی‌کاری و کتیبه‌های سلطانی، ایوان شرقی و غربی با سردرهای گچ‌بری‌شده. شبستان‌های ستون‌دار متعدد با ستون‌های آجری و سقف‌های کاهگلی آکوستیک بی‌همتا دارند؛ گنبد نظام‌الملک با شیارهای پیچان از کهن‌ترین نمونه‌های گنبد خورشیدی ایران است و محراب الجایتو با آیه «وردة» از شاهکارهای گچ‌بری جهان اسلام به شمار می‌رود.

ثبت‌های ملی و جهانی و وضعیت امروز

مسجد جامع اصفهان در ۱۵ دی ۱۳۱۰ خورشیدی با شماره ثبت ۹۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت و در سال ۲۰۱۲ میلادی با شماره جهانی ۱۳۹۷ در فهرست میراث جهانی یونسکو گنجانده شد. بنا در وضعیت حفاظتی سالم قرار دارد، کاوش‌ها و مرمت‌های کارشناسی در آن جریان داشته و همه روزه در ساعات کاری با رعایت شئونات مسجد پذیرای بازدیدکنندگان است. تابلوهای راهنمای چندزبانه و راهنمایان محلی، تاریخ هر شبستان را برای گردشگر توضیح می‌دهند.

دانشنامه بین‌المللی / International Multilingual Compendium

۷ زبان رسمی بین‌المللی

معرفی تخصصی، علمی و تاریخی این اثر تاریخی شاخص ایران برای مخاطبان بین‌المللی و گردشگران خارجی:

🇬🇧 English (Encyclopedic Overview)
The Jameh (Congregational) Mosque of Isfahan is among the oldest standing Islamic monuments of Iran, a living museum of a thousand years of Muslim architecture: Umayyad, Abbasid, Buyid, Seljuk, Ilkhanid, Muzaffarid and Safavid layers stand side by side within one enclosure. Its Seljuk double domes of Nizam al-Mulk (1086–87) and Taj al-Mulk (1088) are among the earliest ribbed brick domes of Iran; the four-iwan courtyard pioneered the Iranian mosque plan, and Oljeitu's stucco mihrab (1310) is a masterpiece of Islamic plasterwork. Inscribed on the UNESCO World Heritage List in 2012 (national register No. 95).
🇨🇳 中文 / Chinese (百科全书式概述)
伊斯法罕聚礼清真寺(阿提克清真寺)是伊朗现存最古老的伊斯兰建筑之一,堪称千年伊斯兰建筑的活态博物馆:倭马亚、阿拔斯、布耶、塞尔柱、伊尔汗、穆扎法和萨法维各时期的遗迹并存于同一庭院。塞尔柱时期尼扎姆·穆尔克(1086–87年)和塔杰·穆尔克(1088年)的双圆顶是伊朗最早的棱纹砖砌圆顶;四伊万庭院开创了伊朗清真寺的平面模式,完者都灰泥壁龛(1310年)是伊斯兰灰泥工艺的杰作。2012年列入联合国教科文组织世界遗产名录(全国登记号95)。
🇸🇦 العربية (نظرة موسوعية تاريخية)
مسجد الجامع (العتيق) في أصفهان من أقدم الآثار الإسلامية القائمة في إيران، وهو متحف حيّ لألف عام من العمارة الإسلامية: تتوافى فيه طبقات أموية وعباسية وبويهية وسلجوقية وإيلخانية ومظفرية وصففية جنبًا إلى جنب. قبتاه السلجوقيتان لنظام الملك (١٠٨٦–٨٧) وتاج الملك (١٠٨٨) من أقدم القباب الآجرية المضلعة في إيران؛ وردانه ذو الإيوانات الأربعة مهد نموذج المسجد الإيراني، ومحراب أولجايتو الجصي (١٣١٠م) تحفة من الجص الإسلامي. مُدرج في التراث العالمي لليونسكو عام ٢٠١٢ (السجل الوطني رقم ٩٥).
🇫🇷 Français (Aperçu Encyclopédique)
La mosquée du Vendredi (Jameh) d'Ispahan figure parmi les plus anciens monuments islamiques debout en Iran : un musée vivant de mille ans d'architecture musulmane où se lisent côte à côte les couches omeyyade, abbasside, bouyide, saldjoukide, ilkhanide, muzaffaride et safavide. Ses dômes saldjoukides de Nizam al-Mulk (1086–87) et Taj al-Mulk (1088) comptent parmi les premières coupoles de briques à nervures d'Iran ; sa cour à quatre iwans a inauguré le plan de la mosquée iranienne et le mihrab de stuc d'Oljeitu (1310) est un chef-d'œuvre du gypse islamique. Inscrite au patrimoine mondial de l'UNESCO en 2012 (registre national n° 95).
🇮🇹 Italiano (Profilo Enciclopedico)
La Moschea del Venerdì (Jameh) di Isfahan è tra i più antichi monumenti islamici ancora in piedi in Iran: un museo vivente di mille anni di architettura musulmana, dove si leggono insieme gli strati omayyade, abbaside, buide, selgiuchide, ilkhanide, muzaffaride e safavide. Le sue cupole selgiuchidi di Nizam al-Mulk (1086–87) e Taj al-Mulk (1088) sono tra le prime cupole in mattoni nervate d'Iran; il cortile a quattro iwan inaugurò il modello della moschea iraniana e il mihrab in stucco di Oljeitu (1310) è un capolavoro dello stucco islamico. Inscritta nel patrimonio UNESCO nel 2012 (registro nazionale n. 95).
🇪🇸 Español (Reseña Enciclopédica)
La mezquita del Viernes (Jameh) de Isfahán está entre los monumentos islámicos en pie más antiguos de Irán: un museo vivo de mil años de arquitectura musulmana, donde se leen juntas las capas omeya, abásida, búyida, selyúcida, iljánida, muzafárida y safaví. Sus cúpulas selyúcidas de Nizam al-Mulk (1086–87) y Taj al-Mulk (1088) figuran entre las primeras cúpulas de ladrillo acanaladas de Irán; su patio de cuatro iwanes inauguró el modelo de mezquita iraní y el mihrab de estuco de Oljeitú (1310) es una obra maestra del yeso islámico. Inscrita en el Patrimonio Mundial de la UNESCO en 2012 (registro nacional n.º 95).
🇹🇷 Türkçe (Ansiklopedik Değerlendirme)
İsfahan Cuma (Atik) Camii, İran'ın ayakta kalan en eski İslami anıtlarındandır; bin yıllık Müslüman mimarisinin yaşayan müzesidir: Emevi, Abbasi, Büveyhi, Selçuklu, İlhanlı, Mozafferi ve Safevi katmanları aynı avluda yan yanadır. Nizamülmülk (1086–87) ve Tacülmülk (1088)'ün Selçuklu kubbeleri İran'ın en eski nervürlü tuğla kubbeleri arasındadır; dört eyvanlı avlusu İran cami planının öncüsüdür, Olcaytu'nun sıva mihrabı (1310) İslam süsleme sanatının şaheseridir. 2012'de UNESCO Dünya Mirası'na alındı (ulusal sicil no. 95).
امکانات بازدید و خدمات اثر
10 امکان
رزرو و خدمات آنلاین
تور و راهنمای محلی
امکانات و رفاه
میز اطلاعات و راهنمای بازدید کتابچه و نقشه راهنما تابلوهای راهنمای چندزبانه عکاسی آزاد بدون فلش
دسترسی و محیط
پارکینگ سرویس بهداشتی نمازخانه نقطه کمک‌های اولیه
سایر امکانات معرفی‌شده
بازدید در ساعات کاری؛ رعایت شئونات مسجد الزامی است
دفتر حافظان
هنوز گزارشی برای این اثر ثبت نشده است. اگر از نزدیک این اثر را بازدید کرده‌اید، اولین حافظِ این اثر باشید.
نظرات بازدیدکنندگان (0)
هنوز نظری ثبت نشده است.
برای ثبت نظر و امتیاز، لطفاً وارد حساب کاربری خود شوید.
اطلاعات اثر
  • اصفهان، اصفهان
  • محله عتیق، شمال شرقی میدان نقش جهان
  • اسلامی (قرن‌های نخست)
  • شماره ثبت ملی: 95
  • 6 بازدید
مشاهده روی نقشه
ثبت‌شده توسط
تحریریه مجله
سفیر میراث
امتیاز: 7065
شما هم حافظ این اثر باشید

وضعیت این اثر را هنگام بازدید ثبت کنید تا خط زمانی حفاظتی آن کامل شود.

گواهی رسمی